شماره ( ۱ )

نویسنده: “سامعه علمیار

این روایت، بر اساس اطلاعات و شهادت‌های ارائه‌شده از سوی نزدیکان فاطمه و منابع حقوق بشری، سرگذشت دختری در یکی از ولایت‌های شمال افغانستان را بازگو می‌کند؛ دختری که به گفته منابع نزدیک به خانواده، در برابر ازدواج اجباری قرار گرفت و پس از تلاش برای رهایی از این ازدواج، با موانع و فشارهای شدید روبه‌رو شد.

ازدواجی بدون رضایت

در اوایل سال ۲۰۲۴ میلادی، در یکی از ولایت‌های شمالی افغانستان، سرنوشت فاطمه بدون رضایت و اختیار کامل او رقم خورد. بر اساس روایت خانواده، فشارهای اجتماعی و سنتی باعث شد او در چارچوب یک توافق فامیلی به ازدواج وادار شود.

گفته می‌شود فاطمه تا روز عروسی تصویر روشنی از مردی که قرار بود همسرش باشد نداشت. اما فاجعه زمانی آشکار شد که خانواده او با وضعیت جسمی و ذهنی شدید داماد روبه‌رو شدند؛ فردی که بنا بر اظهارات نزدیکان فاطمه، برای انجام امور روزمره زندگی به مراقبت دایمی نیاز داشت.

فاطمه که خود را در برابر یک تصمیم از پیش گرفته‌شده می‌دید، وارد زندگی‌ای شد که به گفته خانواده‌اش برای او به محیطی اجباری و طاقت‌فرسا تبدیل شد.

او ماه‌ها این وضعیت را تحمل کرد و بارها از پدر و مادرش خواست برای رهایی او از این ازدواج اقدامی کنند. خانواده نیز، با وجود فشارها و نگرانی‌های موجود، سرانجام تصمیم گرفتند موضوع را از مسیر قانونی پیگیری کنند.

تلاش برای طلاق

در اواخر سال ۲۰۲۵ میلادی، پس از ماه‌ها تحمل فشار و آنچه خانواده آن را سوءرفتار فیزیکی و روانی عنوان می‌کنند، نزدیکان فاطمه پرونده جدایی او را به محکمه محلی بردند.

خانواده امیدوار بودند که مراجعه به محکمه بتواند راهی برای پایان‌دادن به این ازدواج و بازگشت فاطمه به خانواده‌اش باز کند.

اما بر اساس روایت خانواده، روند رسیدگی در محکمه کوتاه بود و درخواست آنان پذیرفته نشد. آنان می‌گویند قاضی محلی بدون توجه کافی به وضعیت فاطمه و دلایل مطرح‌شده، حکم بازگشت او به خانه شوهر را صادر کرد.

به گفته نزدیکان خانواده، فاطمه در جریان رسیدگی تلاش کرده بود مخالفت خود را با ادامه زندگی مشترک بیان کند، اما درخواست او پذیرفته نشد.

فریادهایی که شنیده نشد

بر اساس شهادت خانواده، لحظه خروج از محکمه به صحنه‌ای پرتنش تبدیل شد.

خانواده فاطمه ادعا می‌کنند که دو نیروی مسلح در محل حضور داشتند و با تهدید اسلحه مانع مداخله آنان شدند. هم‌زمان، اعضای خانواده شوهر، فاطمه را برخلاف میلش به سوی موتر انتقال دادند.

پدر فاطمه در روایتی که به نزدیکان خانواده و فعالان حقوق بشری منتقل شده، گفته است:

«دخترم جیغ می‌زد و فریاد می‌کشید. لباس‌هایش پاره شده بود و التماس می‌کرد که نمی‌خواهد با آنان برود؛ اما در آن محکمه، هیچ‌کس به فریادهای او گوش نداد.»

این روایت، در صورت تأیید مستقل، تصویری تکان‌دهنده از وضعیت زنی ارائه می‌کند که نه‌تنها در انتخاب همسر اختیار نداشته، بلکه حتی پس از مراجعه به نهاد قضایی نیز نتوانسته است تصمیم خود درباره ادامه یا پایان زندگی مشترک را به کرسی بنشاند.

نگرانی از وضعیت کنونی فاطمه

بر اساس اطلاعاتی که به گفته خانواده، از طریق بستگان نزدیک فاطمه به بیرون از افغانستان منتقل شده است، او اکنون در شرایط دشوار و تحت محدودیت شدید زندگی می‌کند.

خانواده مدعی‌اند که فاطمه پس از بازگردانده‌شدن به خانه شوهر، با خشونت و بدرفتاری روبه‌رو شده و اعضای خانواده شوهر نیز در واکنش به شکایت او از آنان انتقام می‌گیرند.

همچنین به گفته نزدیکان فاطمه، خانواده او با تهدیدهایی مواجه شده‌اند و هشدار داده شده است که در صورت تلاش دوباره برای نجات فاطمه یا تماس با نهادهای حقوق بشری، ممکن است با پیامدهای امنیتی و قضایی روبه‌رو شوند.

این ادعاها نیازمند بررسی و تأیید مستقل از سوی منابع معتبر حقوق بشری و رسانه‌های تحقیقی است؛ با این حال، خانواده فاطمه وضعیت او را بسیار نگران‌کننده توصیف می‌کنند.

روایتی که نباید فراموش شود

داستان فاطمه، اگر روایت‌های مطرح‌شده درباره آن به‌طور مستقل تأیید شود، تنها سرگذشت یک دختر نیست؛ بلکه می‌تواند نمونه‌ای از وضعیت زنانی باشد که میان فشارهای خانوادگی، سنت‌های اجتماعی، ازدواج اجباری و محدودیت‌های دسترسی به عدالت گرفتار شده‌اند.

در چنین شرایطی، مراجعه به محکمه باید راهی برای دسترسی به عدالت و حمایت از قربانی باشد؛ نه مسیری که زن را دوباره به محیطی بازگرداند که در آن احساس امنیت و اختیار ندارد.

این روایت همچنین پرسش‌های جدی درباره دسترسی زنان به عدالت، امکان شکایت از خشونت خانوادگی و میزان حمایت نهادهای قضایی از قربانیان خشونت در افغانستان مطرح می‌کند.

داستان فاطمه نباید تنها برای چند روز به موضوعی داغ در رسانه‌ها تبدیل شود و سپس در میان انبوه خبرها فراموش شود. اهمیت چنین روایت‌هایی در آن است که توجه افکار عمومی و نهادهای مسئول را به سرنوشت زنانی جلب کند که در سکوت و دور از چشم جامعه، با خشونت و محرومیت دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

پشت هر دیوار، پشت هر خانه و در دل هر خانواده، ممکن است زنی زندگی کند که صدایش شنیده نمی‌شود؛ زنی که شاید از ترس، فشار یا نبود پناهگاه امن نتواند داستان خود را روایت کند.

روایت فاطمه، در صورت تأیید مستقل جزئیات آن، باید نه به‌عنوان یک داستان تکان‌دهنده برای مصرف خبری کوتاه‌مدت، بلکه به‌عنوان هشداری درباره ضرورت حمایت از زنان، دسترسی آنان به عدالت و مقابله با ازدواج اجباری و خشونت خانوادگی دیده شود.

زیرا سکوت در برابر خشونت، مشکل را حل نمی‌کند؛ تنها قربانی را تنها‌تر می‌سازد.

نویسنده‌ “امید آریایی نژاد”

جمعی از فعالان مدنی، مدافعان حقوق بشر و زنان افغانستانی امروز تاریخ ۲۱ جوزا خرداد با برگزاری تجمعی اعتراضی در برابر دفتر سازمان ملل متحد در تهران نسبت به وضعیت زنان افغانستان و آنچه «تداوم نقض گسترده حقوق بشر و آپارتاید جنسیتی» در این کشور خواندند، اعتراض کردند.

شرکت‌کنندگان در این گردهمایی با حمل پلاکاردها و سر دادن شعارهایی در حمایت از حقوق زنان افغانستان خواستار توجه جدی جامعه جهانی، سازمان ملل متحد و نهادهای بین‌المللی حقوق بشری به وضعیت زنان و دختران محروم افغانستان شدند.

معترضان در بیانیه‌ای اعلام کردند که زنان افغانستان طی نزدیک به پنج سال گذشته با محدودیت‌های گسترده در زمینه آموزش، اشتغال، آزادی‌های مدنی و مشارکت اجتماعی مواجه بوده‌اند و این شرایط پیامدهای سنگینی بر زندگی میلیون‌ها زن و دختر در سراسر کشور بر جای گذاشته است.

در این تجمع شرکت‌کنندگان همچنین نسبت به گزارش‌های منتشرشده درباره بازداشت و برخورد با زنان معترض در برخی ولایت‌های افغانستان، به‌ویژه هرات، ابراز نگرانی کرده و خواستار پایان خشونت‌ها و آزادی بازداشت‌شدگان شدند.

معترضان تأکید کردند که سکوت جامعه جهانی در برابر وضعیت جاری افغانستان قابل پذیرش نیست و از سازمان ملل متحد و نهادهای مدافع حقوق بشر خواستند اقدامات عملی و مؤثرتری برای حمایت از زنان افغانستان روی دست گیرند.

شرکت‌کنندگان در پایان این گردهمایی با اعلام همبستگی با زنان معترض افغانستان به‌ویژه زنان هرات بر ادامه فعالیت‌های دادخواهانه و مدنی برای دفاع از حقوق زنان و تحقق عدالت، آزادی و برابری تأکید کردند.

بحث درباره وضعیت زنان در افغانستان از منظر عدالت اجتماعی بسیار حیاتی و ضروری است به‌خصوص با توجه به روز جهانی عدالت اجتماعی در ۲۰ فِوریه نخست باید تعریف مشخصی از عدالت اجتماعی داشته باشیم عدالت اجتماعی به معنای برابری فرصت‌ها حقوق برابر مشارکت یکسان در جامعه و عدم تبعیض بر اساس جنسیت نژاد طبقه مذهب یا هر تمایز دیگر است وضعیت زنان در افغانستان امروز به‌طور جدی با این اصول در تضاد است زنان و دختران از ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر و حتی متوسطه در بسیاری مناطق محروم شده‌اند بسیاری از زنان از حضور در بخش‌های رسمی و دولتی محروم‌اند یا شغل‌هایشان به شدت محدود شده است آزادی‌های اجتماعی آنان شامل دسترسی به فضاهای عمومی سفر استفاده از خدمات اجتماعی و رسانه‌ها با موانع جدی روبروست قوانین و رویه‌ها به طور سیستماتیک از حق زنان برای عدالت یا حمایت قانونی کامل حمایت نمی‌کنند این وضعیت با همه معیارهای عدالت اجتماعی یعنی حقوق برابر کرامت انسانی مشارکت سیاسی و آزادی‌های اساسی در تضاد کامل است

پیامدهای درازمدت این محدودیت‌ها بسیار عمیق است ادامه این روند نابودی یک جامعه پویا را به همراه دارد امید به آینده کاهش می‌یابد جامعه‌ای تاریک و قرون وسطایی شکل می‌گیرد افراطیت یعنی نیروی جان فدا که از سلاح هستی و عصری تکنالوژی خطرناک‌تر است کاهش سرمایه انسانی از دست رفتن فرصت‌های رشد اقتصادی تحصیل و مشارکت زنان در اقتصاد که یکی از مهم‌ترین عوامل رشد است با محدودیت روبرو می‌شود زنان و دختران افغانستان زیر حاکمیت طالبان به عنوان برده نگه داشته می‌شوند حاکمیت طالبان قانون برده‌گی زنان را در افغانستان به رسمیت شناخته و جهان همچنان ساکت است تنها با شعارهای محکم به ظاهر واکنش نشان می‌دهد محرومیت از آموزش و کار به معنای از دست دادن نیمی از توان انسانی جامعه است

فقر ساختاری و اقتصادی هنگامی که زنان نتوانند کار کنند درآمد کسب کنند یا کارآفرینی کنند فقر خانوادگی و ملی عمیق‌تر می‌شود تضعیف سلامت جسمی و روانی محدودیت‌ها باعث افزایش اضطراب افسردگی خشونت خانگی و بحران‌های روانی می‌شود سقوط در توسعه انسانی شاخص‌های توسعه انسانی شامل آموزش سلامت و درآمد با تبعیض علیه زنان سقوط می‌کند و کشور را به قعر جدول توسعه سوق می‌دهد جنگ فرهنگی و اجتماعی نسل‌های آینده ممکن است مردسالاری و تبعیض را نرمال ببینند که بازسازی عدالت اجتماعی را بسیار دشوار می‌کند

جامعه جهانی نمی‌تواند نسبت به حقوق بشر و عدالت اجتماعی بی‌تفاوت باشد به ویژه زمانی که این حقوق به‌طور سیستماتیک نقض می‌شود مسئولیت‌های کلیدی شامل فشار دیپلماتیک مؤثر کشورها و نهادهای جهانی باید با گفتگو تحریم‌های هدفمند و مذاکرات طالبان را وادار به رعایت حداقل استانداردهای حقوق بشری کنند حمایت از سازمان‌های مدنی و رسانه‌ای کمک به نهادهای مستقل زنان رسانه‌های آزاد و سازمان‌های غیر دولتی که در داخل افغانستان فعالیت می‌کنند امکان تحصیل و مهاجرت تحصیلی ارائه بورسیه‌های تحصیلی برنامه‌های آموزشی آنلاین و فرصت‌های مهاجرت برای دختران و زنان حمایت روانی و اجتماعی ایجاد برنامه‌های مشاوره پناهگاه‌ها خدمات بهداشتی و درمانی ویژه زنان آسیب‌دیده و تعقیب قضایی ناقضان حقوق بشر از طریق دادگاه‌های بین‌المللی و سازوکارهای حقوق بشر برای مسئولان نقض‌کننده است

راهکارها برای رسیدن به عدالت اجتماعی واقعی برای زنان افغانستان شامل سرمایه‌گذاری در آموزش دیجیتال و از راه دور و پشتیبانی از پلتفرم‌های آموزش آنلاین و ساخت محتوای آموزشی قابل دسترس برای دختران در همه سنین تقویت جامعه مدنی ایجاد شبکه‌های پشتیبانی و حمایت از سازمان‌های زنان حقوق‌دانان و فعالان اجتماعی کمپین‌های آگاهی‌رسانی از طریق سامانه‌های رسانه‌ای فیلم هنر و ادبیات که صدای زنان را به جهان برساند ایجاد صندوق‌های مالی برای کارآفرینی زنان شامل وام‌های کوچک آموزش کسب‌وکار و شبکه‌های بازار برای تولیدات زنان آموزش عدالت جنسیتی برنامه‌های آموزشی برای مردان و سایر گروه‌ها برای از بین بردن تبعیض‌های فرهنگی و دیپلماسی چندجانبه کار گروهی با سازمان ملل اتحادیه اروپا کشورهای همسایه و فعالان حقوق بشر برای ایجاد فشار مثبت است

زنان افغانستان امروز نه فقط قربانی تبعیض بلکه محروم از حقوق بنیادین انسانی هستند این وضعیت با هر تعریف عدالت اجتماعی در تضاد است اگر جامعه جهانی و مردم افغانستان برای تغییر جدی اقدام نکنند پیامدها برای نسل‌های آینده فاجعه‌بار خواهد بود

نویسنده “حلیمه پژواک “

سازمان حمايت CSJAO با اندوه و تأثر فراوان درگذشت بانوی فرهیخته فعال و متعهد اجتماعی زنده‌یاد شیرین را به خانواده محترم ایشان جامعه زنان و تمامی کنشگران مدنی تسلیت می‌گوید.

بی‌تردید فقدان این بانوی تأثیرگذار ضایعه‌ای بزرگ برای جامعه مدنی و جنبش‌های عدالت‌خواهانه به‌ویژه در حوزه حقوق زنان است.

زنده‌یاد شیرین سال‌ها با صدایی رسا، دغدغه‌مند و عدالت‌خواه در مسیر دفاع از کرامت انسانی آزادی ،برابری و حقوق زنان گام برداشت و با تعهد شجاعت و مسئولیت‌پذیری نقشی ماندگار در آگاهی‌بخشی و پیشبرد مطالبات اجتماعی ایفا کرد.

یاد و نام ایشان به‌عنوان نمادی از پایداری آگاهی و کنشگری مسئولانه همواره در حافظه جمعی جامعه ما زنده خواهد ماند و راه و آرمان‌های انسانی او الهام‌بخش نسل‌های آینده خواهد بود.

سازمان حمایت ضمن ابراز همدردی عمیق برای بازماندگان صبر و شکیبایی و برای آن عزیز از دست‌رفته آرامش و شادی روح مسئلت دارد.

روحشان شاد و یادشان گرامی باد.

سازمان‌  حمایت از جامعه مدنی و خبرنگاران در تبعید CSJAO

به گفته‌ی تایشمن، در حالی که جهان مشغول بحث‌های دیپلماتیک و بازی با واژه‌ها است، زنان افغانستان تمامی حقوق اولیه خود از جمله آموزش، کار، آزادی رفت‌وآمد، دسترسی به خدمات بهداشتی و امید به آینده را از دست داده‌اند. همچنین، دختران از رفتن به مکتب محروم و زنان از حضور در زندگی عمومی حذف شده‌اند. او این وضعیت را به عنوان یک «فاجعه سیاسی» توصیف کرده و تأکید کرد که تصمیم‌های آگاهانه‌ای که منجر به عادی‌سازی سرکوب و قربانی شدن زندگی زنان افغانستان شده، مسئول این وضعیت است.

داکتر تایشمن افزود که هر سالی که بدون عمل در جهت بهبود شرایط زنان افغانستان سپری می‌شود، پیام روشن‌تری دارد: «رنج آنان قابل تحمل است، آپارتاید جنسیتی قابل مذاکره است و حقوق زنان مشروط است.»

او در پایان به تاریخ اشاره کرده و گفت که نه‌تنها ستمگران بلکه کسانی که شاهد این وضعیت بوده‌اند، اما اقدام نکرده‌اند نیز به یاد خواهند ماند. او همچنین خاطرنشان کرد که زنان افغانستان تسلیم نشده‌اند و با وجود همه مشکلات هنوز مقاومت می‌کنند، سخن می‌گویند و زنده‌اند. تایشمن از جامعه جهانی خواست که در مقابل این بحران به جای بی‌تفاوتی، شجاعت را انتخاب کند و در حمایت از حقوق زنان افغانستان قدم بردارد.

او در پایان به تاریخ اشاره کرده و گفت که نه‌تنها ستمگران بلکه کسانی که شاهد این وضعیت بوده‌اند، اما اقدام نکرده‌اند نیز به یاد خواهند ماند. او همچنین خاطرنشان کرد که زنان افغانستان تسلیم نشده‌اند و با وجود همه مشکلات هنوز مقاومت می‌کنند، سخن می‌گویند و زنده‌اند. تایشمن از جامعه جهانی خواست که در مقابل این بحران به جای بی‌تفاوتی، شجاعت را انتخاب کند و در حمایت از حقوق زنان افغانستان قدم بردارد.

خانم وحدت پس از فراغت از لیسه، به‌دلیل علاقه‌مندی ویژه‌اش به کار رسانه‌ای، از سال ۲۰۰۸ فعالیت حرفه‌ای خود را در عرصه رسانه آغاز کرد؛ مسیری که با تلاش، پشتکار و تعهد، تا زمان حاکمیت طالبان با موفقیت ادامه یافت.

وی در سال ۲۰۱۰ وارد دانشکده حقوق پوهنتون خصوصی ابن‌سینا در کابل شد و در سال ۲۰۱۴ دوره تحصیلات عالی خود را به‌گونه موفقانه به پایان رساند. فوزیه وحدت پس از فراغت، فعالیت‌های رسانه‌ای و سیاسی خود را در شبکه معتبر آریانا نیوز ادامه داد و به‌عنوان یکی از چهره‌های فعال در حوزه آگاهی‌دهی، عدالت‌خواهی و پیگیری مسائل اجتماعی شناخته شد.

او هم‌زمان با فعالیت‌های رسانه‌ای، به‌مدت دو سال در انتخابات ریاست‌جمهوری و پارلمانی دوره گذشته، به‌عنوان کمیشنر ولایتی کمیسیون شکایات انتخاباتی ایفای وظیفه کرد و در این چارچوب، نقش مؤثری در نظارت و رسیدگی به شکایات انتخاباتی ایفا نمود.

پس از سقوط نظام جمهوری، فوزیه وحدت با هدف سازمان‌دهی مقاومت مدنی زنان، گروه «جنبش زنان مقتدر افغانستان» را تأسیس کرد. این جنبش با عضویت بیش از یک‌صد زن از ولایت‌های مختلف کشور، در راستای مبارزه مدنی با حاکمیت طالبان، عدالت‌خواهی، برابری و دفاع از حقوق اساسی زنان فعالیت می‌کند. اعضای این جنبش بارها با حضور در خیابان‌ها، صدای اعتراض و مطالبه عدالت را بلند کرده‌اند.

از زمان بازگشت طالبان به قدرت، فوزیه وحدت با وجود تهدیدها، فشارها و محدودیت‌های گسترده، بر موضع انسانی و عدالت‌محور خود ایستاده است. او از جمله چهره‌های فعال در دفاع از حقوق بشر، به‌ویژه حقوق زنان افغانستان، به‌شمار می‌رود؛ صدایی که خاموش نشد، هرچند بهای سنگینی برای آن پرداخت. خانم وحدت باور دارد که زنان، محور رفاه و ثبات جامعه‌اند و بدون تأمین حقوق و کرامت آنان، رسیدن به آرامش و توسعه پایدار ناممکن است. تلاش‌های او در این دوره، بیش از هر زمان دیگر، معطوف به یافتن راه‌های مدنی، آگاهانه و انسانی برای بهبود وضعیت زنان و ایجاد امید، رفاه و آرامش در میان نسل‌های آسیب‌دیده بوده است.

بانو وحدت فعالیت‌های رسانه‌ای خود را پس از حاکمیت طالبان نیز ادامه داد، تا این‌که به‌گفته منابع، از سوی گروه حاکم از دفتر کاری‌اش منفک گردید. هم‌چنان، همسر وی در دوره حاکمیت طالبان جان باخت؛ منابع تأیید می‌کنند که قتل او توسط طالبان صورت گرفته است.

فوزیه وحدت در مجموع به‌عنوان یکی از چهره‌های مبارز سیاسی، مدنی و رسانه‌ای افغانستان شناخته می‌شود. وی به زبان‌های دری، پشتو و اردو تسلط کامل دارد و در تمام دوره‌های فعالیت خود، بدون وابستگی به هیچ جریان یا شخصیت سیاسی، استقلال فکری و سیاسی‌اش را حفظ کرده است. خط فکری او همواره بر مبنای منافع ملی و مردمی استوار بوده و سال‌هاست که صدای عدالت‌خواهی از حنجره او طنین‌انداز است.

نویسنده: فاطمه اکبری

این برنامه با حضور مهمان برجسته ای چون، پریسا مبارز بنیانگزار جنبش متحد زنان افغانستان برای آزادی، شفیقه رزمنده: ریس همایش زنان افغانستان در اروپا بنیان گذار چتر اتحاد ملی زنان افغانستان، صالحه عینی: مدافع حقوق زنان و فعال رسانه ای و همچنان داکتر هما هودفر استاد انسان‌شناسی با مقام افتخاری و عضو هیئت‌مدیره دانشکده جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی دانشگاه کنکوردیا، مونترآل، برگزار شد.

پریسا مبارز در این برنامه گفت: “خشونت علیه زنان در افغانستان نه تنها یک مسئله سیاسی، بلکه یک بحران فرهنگی و اجتماعی است که در عمق تاریخ و ساختارهای سنتی جامعه ریشه دارد. این پدیده، برخلاف تغییرات سیاسی و دولتی، در لایه‌های فرهنگ، عرف، و قوانین نابرابر کشور همچنان زنده و فعال است.

وی افزود: خشونت علیه زنان در افغانستان به اشکال مختلفی خود را نشان می‌دهد. از ازدواج‌های اجباری و محرومیت از آموزش تا خشونت خانگی و حذف از فضاهای سیاسی و اجتماعی هر یک بخشی از واقعیت تلخ زنان افغانستان است که در طول سال‌ها هرگز به طور کامل درمان نشده است. این خشونت‌ها نه تنها زنان را از حقوق اولیه انسانی خود محروم می‌سازد، بلکه آن‌ها را در موقعیت‌های خطرناک و آسیب‌پذیر قرار می‌دهد که برای نسل‌ها بر پیکره جامعه تأثیرات منفی به جا می‌گذارد.”

دکتر هودفر در این برنامه با اشاره به اهمیت نام‌گذاری “آپارتاید جنسیتی” به عنوان جنایتی علیه بشریت، بر لزوم شناسایی این سیستم تبعیض‌آمیز تأکید کرد و گفت: «هفتاد و هفت سال پس از تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر هنوز برای به رسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی به عنوان جنایتی علیه بشریت مبارزه می‌کنیم.»

وی به بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ و وضع قوانین شدیدتر علیه زنان اشاره کرد و گفت: «امروز زنان افغان با سیستماتیک‌ترین و کامل‌ترین نسخه آپارتاید جنسیتی مواجه هستند زنان و دختران از تحصیل، کار، سفر، رفتن به پارک‌ها و ادامه تحصیل در رشته‌های پزشکی منع شده‌اند. این تصمیمات تنها مجموعه‌ای از تدابیر جداگانه نیستند بلکه یک سیستم سیاسی عمدی هستند که برای جداسازی، سلطه و طرد زنان از جامعه طراحی شده است.»

دکتر هودفر در پایان بیان داشت که، با نام‌گذاری این جنایت، جامعه بین‌المللی به دهه‌ها مبارزه زنان در ایران، افغانستان و دیگر کشورها ادای احترام می‌کند و با این کار وعده جهانی حقوق بشر را تقویت کرده و نادیده گرفتن آن را برای جهانیان دشوارتر می‌سازد.»

قابل ذکر است که، این برنامه با هدف جلب توجه جهانی به وضعیت حقوق بشر زنان، به‌ویژه در افغانستان و سایر نقاط تحت سلطه رژیم‌های سرکوبگر برگزار شد. جامعه بین‌المللی با نام‌گذاری این جنایت به‌عنوان آپارتاید جنسیتی می‌تواند اولین گام‌های لازم را برای پایان دادن به این ظلم‌های سیستماتیک بردارد و شرایط بهتری برای زنان در افغانستان و دیگر نقاط جهان ایجاد کند.

نویسنده: شهناز سعیدی

حذف ساختاری زنان!
عمیق‌ترین عقب‌گرد حقوقی قرن ۲۱
،طالبان با اعمال محدودیت‌های بی‌سابقه علیه زنان و دختران، افغانستان را به تنها کشوری در جهان تبدیل کرده‌اند که در آن تحصیل دختران بالاتر از صنف ششم ممنوع است. این تصمیم، نتنها نقض صریح حق آموزش است، بلکه حمله‌ای هدفمند به آینده اجتماعی و اقتصادی کشور محسوب می‌شود.
همزمان، اخراج زنان از ادارات دولتی و خصوصی، ممنوعیت سفر بدون محرم، محدودیت حضور در فضاهای عمومی، تعطیلی حمام‌ها، ورزشگاه‌ها و مراکز آموزشی زنان، و تفکیک اجباری جنسیتی، ساختاری از آپارتاید جنسیتی را به‌وجود آورده است که مبنای آن حذف زنان از عرصه زندگی عمومی است.

این عقب‌گرد عمیق، پیامدهای گسترده‌ای داشته است.
1- افزایش افسردگی، خودسوزی و خودکشی زنان.
2- گسترش خشونت خانوادگی به‌دلیل حبس اجباری در خانه.
3- فروپاشی اقتصادی خانواده‌های که زنان ستون اصلی درآمد بودند.
4- حذف کامل زنان از تصمیم‌گیری و مشارکت سیاسی ، اجتماعی و
نقض سیستماتیک حقوق شهروندان .
خشونت طالبان صرفاً محدود به زنان نیست. گزارش‌های معتبر نهادهای حقوق بشری نشان می‌دهد که صدها تن از نظامیان پیشین برخلاف اعلام عفو عمومی شناسایی، بازداشت و در موارد متعدد شکنجه و کشته شده‌اند. محاکمه های صحرایی، شلاق‌زدن در مله عام، بازداشت خودسرانه، تهدید و باج‌گیری از مردم در ولایت‌ها بخشی از واقعیت روزمره افغانستان امروز است.
واقعیتی که هیچ چهارچوب قانونی یا نظارت داخلی و بین‌المللی قادر به مهارآن نیست.

فروپاشی آزادی بیان و خاموش‌سازی رسانه‌ها!
رسانه‌های افغانستان که پیشتر از پویا‌ترین رسانه‌های منطقه بودند، اکنون در سانسور و خاموشی به‌سر می‌برند. ده‌ها خبرنگار زندانی یا شکنجه شده‌اند و بسیاری از آنان کشور را ترک کرده‌اند. رسانه‌های باقی مانده زیر سایه سانسور اجباری و محدودیت ها کار می‌کنند و کوچک‌ترین نقد سیاسی می‌تواند به توقیف، بازداشت یا تهدید خانواده خبرنگار منجر شود.
خبرنگاران زن با محدودیت‌های دوچندان روبه‌رو هستند. آنان در مقابل دوربین تنها با پوشاندن کامل صورت اجازه کار دارند و در بسیاری موارد حتی همین حضور سمبولیک نیز تحمل نمی‌شود.

بحران مهاجرت و وضعیت فاجعه‌بار پناهجویان!
فروپاشی ساختارهای امنیتی و اقتصادی، میلیون‌ها افغانستانی را وادار به ترک وطن کرده است. بخش بزرگی از آنان در پاکستان، ایران و تاجیکستان در شرایط غیرانسانی زندگی می‌کنند.
پناهجویان افغان در پاکستان و ایران با موارد زیر روبه‌رو هستند:
1- بازداشت‌های گسترده و اخراج اجباری.
2- نبود اسناد قانونی و بی‌سرنوشتی حقوقی.
3- کار اجباری و استثمار اقتصادی.
4- عدم دسترسی به آموزش و خدمات صحی.
5- ترس روزانه از پولیس و نبود امنیت اجتماعی.

این وضعیت باعث شده است که خانواده‌ها با ترس همیشگی زندگی کنند، کودکانشان از آموزش باز بمانند و زنان پناهجو با تبعیض چندلایه جنسیتی و مهاجرتی مواجه شوند. در حالی‌که جهانیان از اصول حقوق بشر سخن می‌گویند، هزاران خانواده افغانستانی در کمپ‌ها و کوچه‌های کشورهای همسایه با گرسنگی، وحشت و بی‌هویتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

سکوت جامعهٔ جهانی:
سوال بزرگ اخلاقی عصر ما
علرغم حجم گسترده اسناد و گزارش‌های نقض حقوق بشر، واکنش جامعه جهانی نسبت به وضعیت افغانستان عمدتاً محدود به ابراز نگرانی و محکوم کردن ها بوده و اقدام عملی محسوسی برای حمایت از مردم صورت نگرفته است.
تقلیل بحران افغانستان به مسئله داخلی یا چالش سیاسی به‌معنای نادیده‌گرفتن سرنوشت میلیون‌ها انسان است.
این پرسش اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده است!
چرا رنج زنان، دختران، خبرنگاران، معلولان، اقلیت‌های مذهبی و پناهجویان افغانستانی برای جهان بی اندازه بی اهمیت اند؟
آیا دفاع از حقوق بشر گزینشی است؟
آیا جغرافیا، ملیت یا جنسیت می‌تواند ارزش کرامت انسانی را تعیین کند؟

نسل جدید زنان افغانستان! مقاومت در سکوت جهان
باوجود تمام محدودیت‌ها، زنان افغانستان تسلیم نشده‌اند. آنان در دانشگاه‌های آنلاین، در گوشه‌های خانه، در شبکه‌های اجتماعی، در اعتراضات خاموش، در نوشتن، در آموزش مخفیانه همچنان مبارزه می‌کنند.
پیام آنان به جهان روشن است:
بس است، صدای زنان افغانستان را بشنوید.
آنان پرنده‌های آزادی هستند که در قفس سیاست‌های زن‌ستیزانه زندانی شده‌اند، اما هنوز امید دارند که جهان روزی قفل این قفس را بگشاید.
نویسنده ( مقاله )
آزیتا نظیمی خبرنگار و مدافع حقوق زنان

من عاشق کلمه‌ها بودم. عاشق لحظه‌ای که می‌توانستم چیزی بخوانم و چیزی بنویسم. مکتب برای من، فقط یک ساختمان نبود؛ تنها جایی بود که می‌توانستم نفس عمیق بکشم، بی‌آنکه از فقر، جنگ و ترس خجالت بکشم. مادرم همیشه در گوشم می‌گفت:
«دخترم، اگر همه چیزت را گرفتند، علمت را نگه دار.»

سال‌ها بعد، من معلم شدم. وقتی پشت تخته‌ی سیاه می‌ایستادم، حس می‌کردم بالاخره جای درستم را پیدا کرده‌ام. برای کودکان حروف یاد می‌دادم، اما در دل‌شان امید می‌کاشتم. همزمان، وارد فعالیت‌های جامعه مدنی و حقوق بشر شدم، چون نمی‌توانستم بی‌تفاوت بمانم. درد مردمم، درد من بود.

من مادر پنج فرزند هستم؛ چهار دختر و یک پسر. تمام دعایم این بود که فرزندانم روزی با لباس مکتب از خانه بیرون شوند و با دفتر و قلم به خانه برگردند. اما روزی رسید که درهای مکتب بسته شد و چهار دخترم مانند هزاران دختر دیگر از آموزش باز ماندند. آن روز، درونم شکست، اما من فرو نریختم.

وقتی مجبور به ترک کابل شدم، حس کردم ریشه‌هایم را زنده از خاک بیرون می‌کنند. وزیرآباد فقط یک محله نبود، تمام خاطراتم بود، تمام جوانی‌ام بود، تمام شاگردانم بود. مسیر مهاجرت، مسیری نبود که با پا طی شود، با دل طی می‌شد. کوه، بیابان، ترس، تحقیر، منتظر ماندن، همه را با گوشت و پوستم لمس کردم.

امروز در کشور ایران زندگی می‌کنم. واژه‌ی «مهاجر» را بر شانه‌هایم مثل باری سنگین حمل می‌کنم. در اینجا زندگی آسان نیست. قوانین سخت‌اند، نگاه‌ها گاهی سردند و دل، همیشه در جای دیگری جا مانده است. اما من همان نوریه‌ام؛ همان دختری که از کودکی باور داشت علم، نجات است.

من هنوز معلمم، حتی اگر مکتب رسمی نداشته باشم. در گوشه‌ای از خانه‌ی کوچکمان، به دختران محروم درس می‌دهم. خواندن، نوشتن، جرأت فکر کردن. من برای دختران سرزمینم می‌نویسم؛ برای آن‌هایی که در افغانستان از مکتب محروم شدند، و برای آن‌هایی که در مهاجرت، به جرم نداشتن تذکره یا مدرک، پشت درهای مدرسه ماندند.

دل من برای آن‌ها بی‌قرار است. من سکوت نمی‌کنم. با توان اندکم مبارزه می‌کنم؛ با قلم، با آگاهی‌بخشی، با همراهی زنان آسیب‌دیده، با دفاع از حقوق انسانی زنان و کودکان. شاید صدایم بلند نباشد، اما واقعی است.

من مادر چهار دختری هستم که از مکتب باز ماندند، و یک پسری که به او یاد داده‌ام احترام به زن، احترام به انسان است. من باور دارم روزی همه فرزندانم، و همه دختران سرزمینم، دوباره کتاب‌هایشان را در آغوش خواهند گرفت.

اگرچه در غربت نفس می‌کشم،
اگرچه دلم برای وزیرآباد می‌لرزد،
اما هنوز ایستاده‌ام.

من زنی هستم که از خاکستر جنگ، مهاجرت و محرومیت برخاسته‌ام.
نه قهرمانم، نه افسانه؛
فقط زنی هستم که باور دارد:
آینده را می‌توان ساخت، حتی با دست‌های خسته.

نویسنده: نوریه اخلاص

زنان اکنون با محدودیت‌های شدید مواجه‌اند؛ حق آموزش، کار، آزادی حرکت و مشارکت اجتماعی از آن‌ها گرفته شده است. اینکه زنان حق آموزش، رفتن به دانشگاه و کار در اکثر نهادها را ندارند، خود نوعی خشونت ساختاری و سیستماتیک است که بر زندگی هزاران زن و دختر افغانستان تأثیر گذاشته است.

علاوه بر این، خشونت‌های فیزیکی، روانی، خانوادگی و اجتماعی نیز افزایش یافته‌اند، زیرا هیچ‌گونه نظارت و حمایت قانونی برای حفاظت از زنان وجود ندارد. هیچ نهادی برای پشتیبانی از زنان باقی نمانده و آنان در صورت مواجهه با خشونت، مرجع مشخصی برای دادخواهی ندارند.
تنها محکمه‌های عمومی وجود دارد که در آن‌جا صدای زنان شنیده نمی‌شود و حقوق‌شان به رسمیت شناخته نمی‌شود. زنان به‌عنوان افراد بی‌ارزش و بی‌صلاحیت دیده می‌شوند.

در نتیجه، بسیاری از زنان مجبور می‌شوند به شوراها، جرگه‌های قومی و خانواده‌ها مراجعه کنند؛ مراجعی که در اغلب موارد عدالت را به‌درستی اجرا نمی‌کنند و در نهایت، زنان را وادار به سکوت می‌سازند.

به باور من برای کاهش خشونت باید آگاهی اجتماعی بلند برده شود، دیدگاه حکومت‌داران نسبت به زنان و حق مسلم قانونی و شرعی‌شان به شکل مثبت تغییر کند، حمایت‌های بین‌المللی به‌صورت جدی و با شرط دادن حق به زنان ادامه یابد، جهانیان در مقابل خشونت و حق‌تلفی که در حق زنان افغانستان شده و ادامه دارد سکوت نکنند و صدای زنان خاموش نماند. ما زنان باید با همبستگی، حمایت از یکدیگر و فعالیت‌های صلح‌آمیز و متحدانه، یکپارچه بمانیم تا احترام و عدالت در جامعه ما زنده بماند.

یاداشتی از خالده رحیمی