در حالیکه جهانیان هر ساله در دهم دسامبر از روز جهانی حقوق بشر تجلیل میکنند و بر ارزشهای جهانی کرامت انسانی تأکید میورزند اما افغانستان به یکی از دردناکترین نمونههای نقض گسترده، سیستماتیک و بیوقفه حقوق بشر تبدیل شده است. چهار سال پس از سقوط حکومت جمهوریت در اگست ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان به قدرت، این کشور عملاً از عرصه حقوق و آزادیهای بشری حذف شده و میلیونها شهروند بهویژه زنان، دختران، فعالان مدنی، خبرنگاران و اقلیتهای مذهبی در شرایطی زندگی میکنند که با معیارهای حقوق بشر فاصله ی زیادی دارند.
حذف ساختاری زنان!
عمیقترین عقبگرد حقوقی قرن ۲۱
،طالبان با اعمال محدودیتهای بیسابقه علیه زنان و دختران، افغانستان را به تنها کشوری در جهان تبدیل کردهاند که در آن تحصیل دختران بالاتر از صنف ششم ممنوع است. این تصمیم، نتنها نقض صریح حق آموزش است، بلکه حملهای هدفمند به آینده اجتماعی و اقتصادی کشور محسوب میشود.
همزمان، اخراج زنان از ادارات دولتی و خصوصی، ممنوعیت سفر بدون محرم، محدودیت حضور در فضاهای عمومی، تعطیلی حمامها، ورزشگاهها و مراکز آموزشی زنان، و تفکیک اجباری جنسیتی، ساختاری از آپارتاید جنسیتی را بهوجود آورده است که مبنای آن حذف زنان از عرصه زندگی عمومی است.
این عقبگرد عمیق، پیامدهای گستردهای داشته است.
1- افزایش افسردگی، خودسوزی و خودکشی زنان.
2- گسترش خشونت خانوادگی بهدلیل حبس اجباری در خانه.
3- فروپاشی اقتصادی خانوادههای که زنان ستون اصلی درآمد بودند.
4- حذف کامل زنان از تصمیمگیری و مشارکت سیاسی ، اجتماعی و
نقض سیستماتیک حقوق شهروندان .
خشونت طالبان صرفاً محدود به زنان نیست. گزارشهای معتبر نهادهای حقوق بشری نشان میدهد که صدها تن از نظامیان پیشین برخلاف اعلام عفو عمومی شناسایی، بازداشت و در موارد متعدد شکنجه و کشته شدهاند. محاکمه های صحرایی، شلاقزدن در مله عام، بازداشت خودسرانه، تهدید و باجگیری از مردم در ولایتها بخشی از واقعیت روزمره افغانستان امروز است.
واقعیتی که هیچ چهارچوب قانونی یا نظارت داخلی و بینالمللی قادر به مهارآن نیست.
فروپاشی آزادی بیان و خاموشسازی رسانهها!
رسانههای افغانستان که پیشتر از پویاترین رسانههای منطقه بودند، اکنون در سانسور و خاموشی بهسر میبرند. دهها خبرنگار زندانی یا شکنجه شدهاند و بسیاری از آنان کشور را ترک کردهاند. رسانههای باقی مانده زیر سایه سانسور اجباری و محدودیت ها کار میکنند و کوچکترین نقد سیاسی میتواند به توقیف، بازداشت یا تهدید خانواده خبرنگار منجر شود.
خبرنگاران زن با محدودیتهای دوچندان روبهرو هستند. آنان در مقابل دوربین تنها با پوشاندن کامل صورت اجازه کار دارند و در بسیاری موارد حتی همین حضور سمبولیک نیز تحمل نمیشود.
بحران مهاجرت و وضعیت فاجعهبار پناهجویان!
فروپاشی ساختارهای امنیتی و اقتصادی، میلیونها افغانستانی را وادار به ترک وطن کرده است. بخش بزرگی از آنان در پاکستان، ایران و تاجیکستان در شرایط غیرانسانی زندگی میکنند.
پناهجویان افغان در پاکستان و ایران با موارد زیر روبهرو هستند:
1- بازداشتهای گسترده و اخراج اجباری.
2- نبود اسناد قانونی و بیسرنوشتی حقوقی.
3- کار اجباری و استثمار اقتصادی.
4- عدم دسترسی به آموزش و خدمات صحی.
5- ترس روزانه از پولیس و نبود امنیت اجتماعی.
این وضعیت باعث شده است که خانوادهها با ترس همیشگی زندگی کنند، کودکانشان از آموزش باز بمانند و زنان پناهجو با تبعیض چندلایه جنسیتی و مهاجرتی مواجه شوند. در حالیکه جهانیان از اصول حقوق بشر سخن میگویند، هزاران خانواده افغانستانی در کمپها و کوچههای کشورهای همسایه با گرسنگی، وحشت و بیهویتی دستوپنجه نرم میکنند.
سکوت جامعهٔ جهانی:
سوال بزرگ اخلاقی عصر ما
علرغم حجم گسترده اسناد و گزارشهای نقض حقوق بشر، واکنش جامعه جهانی نسبت به وضعیت افغانستان عمدتاً محدود به ابراز نگرانی و محکوم کردن ها بوده و اقدام عملی محسوسی برای حمایت از مردم صورت نگرفته است.
تقلیل بحران افغانستان به مسئله داخلی یا چالش سیاسی بهمعنای نادیدهگرفتن سرنوشت میلیونها انسان است.
این پرسش اساسی همچنان بیپاسخ مانده است!
چرا رنج زنان، دختران، خبرنگاران، معلولان، اقلیتهای مذهبی و پناهجویان افغانستانی برای جهان بی اندازه بی اهمیت اند؟
آیا دفاع از حقوق بشر گزینشی است؟
آیا جغرافیا، ملیت یا جنسیت میتواند ارزش کرامت انسانی را تعیین کند؟
نسل جدید زنان افغانستان! مقاومت در سکوت جهان
باوجود تمام محدودیتها، زنان افغانستان تسلیم نشدهاند. آنان در دانشگاههای آنلاین، در گوشههای خانه، در شبکههای اجتماعی، در اعتراضات خاموش، در نوشتن، در آموزش مخفیانه همچنان مبارزه میکنند.
پیام آنان به جهان روشن است:
بس است، صدای زنان افغانستان را بشنوید.
آنان پرندههای آزادی هستند که در قفس سیاستهای زنستیزانه زندانی شدهاند، اما هنوز امید دارند که جهان روزی قفل این قفس را بگشاید.
نویسنده ( مقاله )
آزیتا نظیمی خبرنگار و مدافع حقوق زنان
