گزارش”سامعه علمیار”
مژده اوزبیک فقط یک نام در یک پرونده امنیتی نیست. او شاعر، نویسنده و آموزگار ازبیک‌زبان است؛ مادر پنج فرزند. به گفته منابع محلی، او در حالی بازداشت شد که سرگرم تدریس در مکتب «گوهرشاد بیگم» در روستای هزارباغ ولسوالی خواجه‌غار ولایت تخار بود.
منابع محلی می‌گویند نیروهای استخبارات طالبان او را بازداشت و به ریاست استخبارات طالبان در تالقان منتقل کرده‌اند. بر اساس همین گزارش‌ها، پرونده او عمدتاً بر دو ادعا استوار است: سرودن و پخش شعرهایی که در آن‌ها از سیاست‌های طالبان انتقاد شده، و اتهام ارتباط با راحله دوستم، سناتور پیشین.
همسر مژده، ناصر حفیظی، از نظامیان حکومت پیشین، نیز در جریان همین عملیات بازداشت شد. به گفته منابع، او پس از بازجویی و با گذاشتن ضمانت سنگین، به‌گونه موقت آزاد شده است. اما مژده اوزبیک همچنان در بازداشت به سر می‌برد.
خانواده‌اش می‌گویند از سرنوشت او بی‌خبرند. نه توانسته‌اند با او ملاقات کنند، نه وکیلی به او دسترسی داشته است. نهادهای مدافع حقوق زنان و منابع نزدیک به خانواده می‌گویند وضعیت حقوقی او نامعلوم است و نگرانی درباره سلامت جسمی و روانی‌اش هر روز بیشتر می‌شود. با این حال، اطلاعات مستقلی درباره چگونگی رفتار با او در بازداشت در دست نیست.
طالبان هنوز به‌گونه رسمی درباره بازداشت مژده اوزبیک و اتهام‌های مطرح‌شده توضیح نداده‌اند.
بازداشت این شاعر و آموزگار واکنش‌هایی را در میان چهره‌های سیاسی و مدنی برانگیخته است. راحله دوستم، که نامش در پرونده مطرح شده، بازداشت او را محکوم کرده و گفته است: «شعر، اندیشه و قلم جرم نیست.» فوزیه کوفی نیز با اشاره به محدودشدن فضای فعالیت سیاسی و رسانه‌ای در افغانستان گفته است که شعر و ادبیات برای بسیاری از زنان به یکی از معدود راه‌های بیان اعتراض و خواست عدالت تبدیل شده است.
این رویداد در حالی رخ می‌دهد که در سال‌های اخیر محدودیت بر رسانه‌ها، نویسندگان، خبرنگاران و فعالان فرهنگی در افغانستان افزایش یافته است. منتقدان طالبان می‌گویند برخورد با چهره‌های فرهنگی و رسانه‌ای، فضای بیان آزاد را بیش از گذشته محدود کرده است؛ طالبان اما در موارد مختلف، بازداشت افراد را با اتهام‌های امنیتی یا نقض مقررات خود توجیه کرده‌اند.
پرونده مژده اوزبیک اکنون فراتر از سرنوشت یک آموزگار و شاعر است. او هم‌زمان زن است، معلم است، نویسنده است و شاعر. بازداشتش نگرانی‌ها درباره وضعیت آزادی بیان و فعالیت فرهنگی زنان در افغانستان را عمیق‌تر کرده است.
اگر اطلاعات موجود درباره ادامه بازداشت او، وضعیت خانواده‌اش و واکنش رسمی طالبان تأیید شود، این پرونده می‌تواند بار دیگر توجه‌ها را به وضعیت فرهنگیان و نویسندگان زن در افغانستان، به‌ویژه در مناطق شمالی، جلب کند. خانواده‌اش اما این روزها فقط یک چیز می‌خواهند: خبری از او؛ صدایی از او؛ و دسترسی به عدالت.
