نویسنده “مرضيه محمدی”
تاریخ هزاره‌ها، روایت رنج مردمانی است که نسل‌هاست با کشتار، آوارگی، تبعیض و محرومیت روبه‌رو بوده‌اند؛ مردمانی که بارها برای زنده‌ماندن جنگیده‌اند و با وجود زخم‌های عمیق تاریخی، همچنان برای حفظ هویت، فرهنگ و کرامت انسانی خود ایستادگی کرده‌اند.
۲۵ سپتامبر، روز یادبود قربانیان نسل‌کشی هزاره‌ها، یادآور یکی از دردناک‌ترین فصل‌های تاریخ افغانستان است؛ فصلی که ریشه‌های آن به اواخر قرن نوزدهم و کشتارهای گسترده هزاره‌ها بازمی‌گردد. قتل‌عام، به اسارت گرفتن زنان و کودکان، برپایی کله‌منارها، کوچ اجباری، غصب سرزمین‌های آبایی و نابودی ساختارهای اجتماعی و اقتصادی، تنها بخشی از فجایعی است که بر این مردم تحمیل شد؛ فجایعی که پیامدهای آن هنوز در حافظه جمعی و زندگی نسل‌های پس از آن باقی مانده است.
اما رنج هزاره‌ها در صفحات تاریخ متوقف نشد. از کشتارهای جمعی و سرکوب‌های تاریخی تا حملات مرگبار معاصر بر مکاتب، مساجد، مراکز آموزشی و محله‌های هزاره‌نشین، نسل‌های متوالی این جامعه با خشونت و تبعیض روبه‌رو بوده‌اند. کودکانی که پشت میزهای درس جان باختند، جوانانی که رؤیای آینده‌ای روشن را با خود به گور بردند و خانواده‌هایی که عزیزان‌شان را در میان آوار و خون جست‌وجو کردند، بخشی از این تاریخ دردناک‌اند.
۲۵ سپتامبر، تنها روز یادآوری یک فاجعه تاریخی نیست؛ روز به یاد آوردن انسان‌هایی است که بسیاری از آنان حتی فرصت نیافتند نام‌شان در جایی ثبت شود. روز یادبود مادرانی است که چشم‌انتظار فرزندان‌شان ماندند، پدرانی که خانه و سرزمین‌شان را از دست دادند و کودکانی که پیش از شناختن زندگی، قربانی خشونت شدند.
پاسداشت یاد این قربانیان، فراتر از یک مراسم نمادین، مسئولیتی انسانی، اخلاقی و تاریخی است. هر نامی که ثبت می‌شود، هر روایتی که از فراموشی نجات می‌یابد و هر سندی که حقیقت را روشن‌تر می‌سازد، گامی در مسیر حفظ حافظه جمعی و پاسداری از کرامت انسان است.
در این میان، نهادهای علمی و فرهنگی، تاریخ‌نگاران، پژوهشگران، نویسندگان و روزنامه‌نگاران مسئولیتی ویژه بر عهده دارند. ثبت مستند جنایت‌های تاریخی، گردآوری شهادت بازماندگان، پژوهش درباره ابعاد خشونت و انتقال این روایت‌ها به نسل‌های آینده، ضرورتی است که نباید قربانی سکوت، مصلحت‌اندیشی یا گذشت زمان شود.
حقیقت تاریخی را باید با اتکا به اسناد معتبر و صدای بازماندگان حفظ کرد؛ نه برای بازتولید نفرت، بلکه برای دادخواهی، مقابله با انکار و جلوگیری از تکرار فجایعی که جان انسان‌ها را گرفته و سرنوشت نسل‌ها را دگرگون کرده‌اند.
۲۵ سپتامبر، روز تجدید عهد با قربانیانی است که دیگر در میان ما نیستند، اما حق آنان برای حقیقت، عدالت و یادآوری همچنان پابرجاست.
نباید گذاشت نام قربانیان در سکوت تاریخ گم شود، روایت بازماندگان بی‌شنونده بماند و رنج مردمانی که نسل‌ها برای حق زندگی، امنیت و برابری مبارزه کرده‌اند، به فراموشی سپرده شود.
زیرا فراموش‌نکردن قربانیان، تنها ادای احترام به گذشته نیست؛ دفاع از حق زندگی نسل‌هایی است که هنوز چشم‌انتظار آینده‌ای عاری از کشتار، تبعیض و آوارگی‌اند.
