گزارش “امید آریایی نژاد ”
در آستانه پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، «شبکه قدرت و سیاست زنان افغانستان» با انتشار یک کلیپ ویدیویی، بار دیگر توجه جامعه جهانی را به وضعیت زنان و دختران افغانستان جلب کرده و خواستار اقدام عملی برای جلوگیری از عادیسازی محدودیتها و حذف زنان از جامعه شده است.
این شبکه در پیام خود تأکید کرده است که محدودیتهای اعمالشده علیه زنان و دختران افغانستان دیگر مجموعهای از ممنوعیتهای پراکنده نیست، بلکه به گفته آنان، به یک روند سازمانیافته برای محدودکردن حضور زنان در آموزش، اشتغال، زندگی عمومی، رفتوآمد و مشارکت سیاسی تبدیل شده است؛ روندی که پیامدهای آن فراتر از وضعیت کنونی بوده و آینده یک نسل را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
لطیفه شجاعی، مسئول شبکه قدرت و سیاست زنان افغانستان، در گفتوگو با گزارشگر سازمان حمایت از جامعه مدنی و خبرنگاران، میگوید زنان و دختران افغانستان پس از پنج سال با محدودیتهای گسترده و سیستماتیک مواجهاند؛ از محرومیت از آموزش و محدودیت در اشتغال گرفته تا محدودیت رفتوآمد، کاهش آزادیهای فردی و حذف زنان از عرصههای سیاسی و تصمیمگیری.
او هشدار میدهد که ادامه این وضعیت تنها به معنای سلب حقوق زنان در زمان حاضر نیست، بلکه آینده یک نسل کامل از دختران افغانستان را نیز تهدید میکند.
شجاعی از جامعه جهانی میخواهد زنان افغانستان را به یک «بحران فراموششده» تبدیل نکند و در برابر سیاستهای محدودکننده طالبان اقدامات مؤثر انجام دهد. به گفته او، فشار سیاسی و دیپلماتیک، مشروطکردن تعامل با طالبان به رعایت حقوق زنان، حمایت از فعالان و جنبشهای زنان و فراهمکردن زمینه بازگشت دختران به مکاتب و دانشگاهها و زنان به محیط کار، از جمله اقداماتی است که جامعه جهانی باید در دستور کار قرار دهد.
او تأکید میکند که زنان افغانستان تنها به ابراز همدردی نیاز ندارند، بلکه خواهان «اقدام، حمایت و تضمینهای عملی» هستند.
عادیسازی محدودیتها؛ خطر فراتر از افغانستان
از دیدگاه شجاعی، یکی از مهمترین پیامدهای ادامه وضعیت موجود، عادیشدن تبعیض علیه زنان است. هنگامی که محرومیت دختران از آموزش، حذف زنان از محیط کار و محدودشدن حضور آنان در جامعه به یک وضعیت عادی تبدیل شود، این خطر وجود دارد که تبعیض به بخشی پایدار از ساختار اجتماعی تبدیل شده و نسلهای آینده نیز آن را بهعنوان واقعیتی طبیعی بپذیرند.
او بر این باور است که حقوق زنان نباید موضوع معامله یا فراموشی قرار گیرد و سکوت جامعه جهانی در برابر نقض این حقوق میتواند زمینهساز تشدید سرکوب در آینده شود.
فاصله میان ابراز نگرانی و اقدام عملی:
بانو فروتن، عضو شبکه سیاست و قدرت زنان افغانستان، نیز معتقد است که مرحله صدور بیانیه و ابراز نگرانی دیگر کافی نیست.
او وضعیت موجود را «محو شدن سیستماتیک زنان از جامعه» توصیف کرده و از جامعه جهانی و سازمان ملل میخواهد از مرحله اظهارنظر و نگرانی به مرحله اقدام عملی حرکت کنند.
فروتن سه محور را برای این اقدام برجسته میکند: بهرسمیتشناختن وضعیت موجود بهعنوان «آپارتاید جنسیتی»، مشروطکردن روابط دیپلماتیک با طالبان به رعایت حق آموزش و کار زنان و حمایت مستقیم و امنیتی از نهادهای مدنی زنان و شبکههای آموزشی آنلاین.
به گفته او، ادامه سکوت و انفعال جامعه جهانی تنها یک بیتفاوتی سیاسی نیست؛ بلکه میتواند پیامدهایی عمیق برای آینده زنان و دختران افغانستان داشته باشد.
بحران آموزش و تهدید سرمایه انسانی افغانستان
یکی از مهمترین نگرانیهای مطرحشده از سوی این شبکه، تأثیر محرومیت طولانیمدت دختران از آموزش بر آینده افغانستان است.
پنج سال محرومیت میلیونها دختر از آموزش متوسطه و محدودیت در دسترسی آنان به تحصیلات عالی، در صورت تداوم، میتواند شکاف بزرگی در سرمایه انسانی کشور ایجاد کند. نسلی که فرصت آموزش، مهارتآموزی و حضور در بازار کار را از دست میدهد، در آینده با فرصتهای اقتصادی و اجتماعی بسیار محدودتری مواجه خواهد شد.
فروتن هشدار میدهد که ادامه این روند میتواند حضور زنان در عرصههای سیاست، اقتصاد، فرهنگ و تصمیمگیری را برای سالهای طولانی به حاشیه براند و ساختاری ایجاد کند که در آن زنان عملاً از چرخه تصمیمگیری کشور حذف شوند.
از این منظر، مسئله زنان افغانستان تنها یک موضوع حقوق بشری نیست؛ بلکه با آینده توسعه انسانی، اقتصاد، آموزش و ثبات اجتماعی افغانستان نیز ارتباط مستقیم دارد.
شبکه قدرت و سیاست زنان افغانستان همچنین معتقد است که نحوه برخورد جامعه جهانی با وضعیت زنان افغانستان میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای این کشور داشته باشد.
اگر نقض حقوق زنان و دختران در افغانستان بدون هزینه سیاسی و بینالمللی ادامه یابد، این نگرانی وجود دارد که استانداردهای جهانی حمایت از حقوق زنان نیز تضعیف شود. از همین رو، فعالان زن افغانستان تلاش دارند مسئله حقوق زنان را نه صرفاً بهعنوان یک موضوع داخلی، بلکه بهعنوان بخشی از تعهدات بینالمللی در حوزه حقوق بشر مطرح کنند.
پیام شبکه قدرت و سیاست زنان افغانستان در آستانه پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، در واقع طرح یک پرسش اساسی است: آیا وضعیت زنان افغانستان به یک بحران عادی و فراموششده در سیاست جهانی تبدیل خواهد شد؟
فعالان زن افغانستان معتقدند پاسخ جامعه جهانی به این پرسش باید فراتر از بیانیه و ابراز نگرانی باشد. از نگاه آنان، ادامه محدودیتها، محرومیت از آموزش و حذف زنان از عرصه عمومی، پیامدهایی دارد که ممکن است آثار آن سالها و حتی نسلها ادامه یابد.
در چنین شرایطی، مطالبه اصلی این شبکه روشن است؛جامعه جهانی نباید وضعیت زنان افغانستان را فراموش کند و باید میان محکومیت لفظی و اقدام عملی، فاصله موجود را کاهش دهد؛ زیرا آینده میلیونها زن و دختر افغانستان تنها به تصمیمهای امروز طالبان وابسته نیست، بلکه به میزان واکنش و مسئولیتپذیری جامعه جهانی نیز بستگی دارد.
