آخرین پیام از دل کویر؛ روایت مرگ ۱۹ مهاجر افغانستانی در جست‌وجوی زندگی

گزارش: سامعه علمیار
«مادر جان… می‌میرم، برایم دعا کن.»
این جمله نه بخشی از یک فیلم است و نه دیالوگی از یک داستان؛ بلکه آخرین پیام صوتی و تصویری مردی است که در میان شن‌های سوزان دشت مارگو در ولایت نیمروز، دقایقی پیش از مرگ، تلفن همراهش را روشن کرد تا شاید آخرین خداحافظی‌اش به خانواده برسد.
چند روز بعد، تلفن همراه او در کنار پیکرش پیدا شد و ویدیوی ضبط‌شده در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد؛ ویدیویی که تنها روایت واپسین لحظات یک مهاجر نیست، بلکه تصویری از واقعیتی است که سال‌هاست بسیاری از شهروندان افغانستان را در مسیرهای پرخطر مهاجرت قرار داده است.
صاحب این ویدیو، حیات‌الله، از باشندگان ولسوالی دره‌بوم ولایت بادغیس بود. او همراه ۱۸ شهروند دیگر افغانستان برای رسیدن به ایران، مسیر بیابان‌های نیمروز را انتخاب کرد؛ سفری که هیچ‌یک از مسافران آن زنده از آن بازنگشتند.
در این ویدیو، صدای حیات‌الله به‌سختی شنیده می‌شود. نفس‌هایش بریده است و گرمای شدید بیابان توان سخن گفتن را از او گرفته، اما هنوز آن‌قدر توان دارد که مادرش را صدا بزند و از او بخواهد برایش دعا کند. سپس از برادرش می‌خواهد اگر توانست بدهی‌هایش را بپردازد و اگر نتوانست، از طلبکاران برای او حلالیت بگیرد. بیش از همه نگران دو فرزندش، به‌ویژه پسر کوچک‌ترش «هبت» است و چندین بار با صدایی لرزان از خانواده می‌خواهد مراقب آنان باشند.
در بخش دیگری از این ویدیو، مرد دیگری به نام میرآدم که او نیز در همان گروه حضور داشت، از حیات‌الله می‌خواهد پیام خداحافظی‌اش را به خانواده‌اش برساند. او نیز از مادرش طلب بخشش می‌کند. این تصاویر، واپسین سند زنده از گروهی است که نه در میدان جنگ و نه بر اثر یک حادثه طبیعی، بلکه در مسیر مهاجرت جان خود را از دست دادند.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این گروه ۱۹ نفره پس از خرابی خودروی حامل آنان در دشت مارگو سرگردان شدند. راننده و همراهش برای یافتن آب و درخواست کمک محل را ترک کردند، اما به‌دلیل طوفان شن نتوانستند مسیر بازگشت را پیدا کنند. چند روز بعد، اجساد هر ۱۹ نفر در نقاط مختلف بیابان کشف شد. گزارش‌ها حاکی است که در میان جان‌باختگان، کودک نیز وجود داشته است.
پس از انتشار خبر، اداره ملی آمادگی مبارزه با حوادث حکومت طالبان اعلام کرد که به خانواده هر یک از جان‌باختگان مبلغ ۲۰ هزار افغانی کمک مالی پرداخت خواهد شد. این اقدام در حالی صورت گرفت که انتشار ویدیوی حیات‌الله، توجه افکار عمومی را بیش از هر چیز به ابعاد انسانی این فاجعه معطوف کرد.
افغانستان سال‌هاست با فقر، بیکاری و کاهش فرصت‌های معیشتی روبه‌رو است. بسیاری از خانواده‌ها، به‌ویژه در ولایت‌های محروم، مهاجرت را تنها راه دستیابی به امنیت یا تأمین معاش می‌دانند. محدود بودن مسیرهای قانونی مهاجرت نیز سبب شده است که شماری از متقاضیان، ناگزیر به استفاده از مسیرهای غیرقانونی و پرخطر شوند؛ مسیرهایی که بارها به مرگ در کوهستان، دریا یا بیابان انجامیده است.
کارشناسان حوزه مهاجرت بارها هشدار داده‌اند که تا زمانی که عوامل اصلی مهاجرت اجباری، از جمله ناامنی، فقر و نبود فرصت‌های اقتصادی برطرف نشود، احتمال تکرار چنین حوادثی همچنان وجود خواهد داشت.
ویدیوی حیات‌الله اکنون تنها یک فایل ذخیره‌شده در تلفن همراه یک مهاجر نیست؛ بلکه سندی از رنج انسان‌هایی است که در جست‌وجوی امنیت و آینده‌ای بهتر، جان خود را در یکی از مرگبارترین مسیرهای مهاجرت از دست دادند.